Share

Είναι η συλλογική ταυτότητα κοινωνική κατασκευή;

Οι διάφορες μετανεωτερικές ιδεολογίες θεωρούν τα έθνη και της συλλογικές ταυτότητες κοινωνικές κατασκευές που κάποιοι τις δημιούργησαν και κάποιοι άλλοι τις εκμεταλλεύονται για προσωπικό και οικονομικό τους όφελος. Θα μπορούσαμε να συμφωνήσουμε για τα έθνη-κράτη ότι σίγουρα είναι κοινωνικές κατασκευές, ειδικά σε κάποιες περιπτώσεις πολύ έντονα, οι συλλογικές ταυτότητες όμως που έιναι η ρίζα κάθε υπαρκτού έθνους ,δεν είναι. Και όποιος θεωρεί ότι όλες οι συλλογικές ταυτότητες που διαφέρουν σε αξίες μπορούν να συμβιώσουν αρμονικά πλανώνται πλάνην οικτράν.

Από την στιγμή που υπάρχει ιεραρχία επιλογών σε προσωπικό επίπεδο όσο αναφορά το “κοινωνείν” του ανθρώπου (έρωτας, φιλία, συνεργασία), αυτό συνεπάγεται ότι το σύνολο αυτών των προσωπικών ιεραρχιών δημιουργούν μία συλλογική ταυτότητα σε μία οποιαδήποτε κοινωνία. Άρα η εικασία ότι οι συλλογικές ταυτότητες είναι κατασκευάσματα δεν ευσταθεί.

Υπάρχει μια σύγχυση των εννοιών ιδεολογία και συλλογική ταυτότητα και  σε αυτό το σημείο θα πρέπει να διευκρινίσουμε ότι η ιδεολογία είναι κοινωνικό κατασκεύασμα, διότι απαρτίζεται από στοχασμό. Στην συλλογική ταυτότητα όμως  οι παράμετροι της ύπαρξης και αναμόρφωσής της δεν υπάγονται μόνο στα πλαίσια της δύναμης του ανθρώπου αλλά είναι πέρα από τον ίδιο των άνθρωπο. Π.χ η επίδραση του κλίματος, της γεωγραφίας, της διατροφής είναι κάποιες από τους παραμέτρους , μαζί με του στοχασμού , της φιλοσοφίας, και της θεολογίας ή της ιδεολογίας.

Για να δώσουμε έναν ορισμό της συλλογικής ταυτότητας σε μία γρήγορη, για την οικονομία της συζήτησης αλλά και επικίνδυνη ερμηνεία, λόγο της πιθανότητας να παρεξηγηθεί, θα έλεγα οι συλλογικές ηθικές αξίες, ο κοινός κώδικας ιεραρχίας των αξιών αυτών και η ομοτροπία μιας ομάδας ανθρώπων στο τρόπο που διάγουν την ζωή τους. Αυτό νομοτελειακά δημιουργεί μία δεξαμενή ανθρώπων με κοινές αξίες και ηθικούς κώδικες, δηλαδή μία συλλογική ταυτότητα.

Οι άνθρωποι έχουν συλλογικές ταυτότητές, και οι ιδεολογίες έχουν ανθρώπους και όχι το αντίθετο. Η ύπαρξη συλλογικής ταυτότητας είναι αναπόφευκτη και νομοτελειακά φυσιολογική πριν από την ύπαρξη του ίδιου του ανθρώπου. Το πρόβλημα έγκειται στην ιδεολογία που για κάποιον λόγο θεωρεί ότι μία ταυτότητα είναι ανώτερη από την άλλη. Δεν φταίει η ταυτότητα για αυτό όμως ώστε να την αρνηθούμε ή να την καταδικάσουμε, αλλά η αυτή – καθεαυτή ιδεολογία.

Ένα παράδειγμα διαφοράς  ταυτότητας και ιδεολογίας θα μπορούσε να είναι αυτό:

Σε μία περιοχή που το κλίμα δεν επιτρέπει τις άσκοπες εξόδους από το σπίτι (π.χ. πολύ κρύο), στην συλλογική ταυτότητα θα δημιουργηθεί ένας συγκεκριμένος τρόπος που οι οικογένειες θα ζουν μέσα σε αυτό το σπίτι (πολυκοσμία, ελάχιστος προσωπικός χρόνος, μεγαλύτερη εξάρτηση των προσώπων μεταξύ  αλλά και συναισθηματικό δέσιμο). Αυτοί λοιπόν οι άνθρωποι με την πάροδο των αιώνων υπάρχει περίπτωση να θεωρούν την άσκοπη έξοδο ιδεολογικά πια ως κάτι ενάντιο στην αρμονία της οικογένειας.

Ή σε ένα δεύτερο παράδειγμα σε μία χώρα με πολύ ζέστη, οι άνθρωποι δεν θα έτρωγαν πολύ λιπαρές τροφές για ευνόητους λόγους, αργότερα όμως με την πάροδο των αιώνων ίσως θεολογικά να δαιμονοποιούσαν τις ίδιες τις λιπαρές τις τροφές.

Και στα δύο παραδείγματα βλέπουμε την ιδεολογία να εκπορεύεται από την συλλογική ταυτότητα, αλλά δεν είναι το αίτιο της, είναι η λάθος θεολογική, φιλοσοφική ή ιδεολογική κατεύθυνση και  παρερμηνεία της.

Η επιλογή κάποιου να μένει σε μία βίαιη ομάδα  που υπερασπίζεται την «συλλογική του ταυτότητα» τον κάνει θύμα ιδεολογίας.
Όπως επίσης, θύμα μιας ιδεολογίας είναι κάποιος να αρνείται κάτι αυταπόδεικτο στον βωμό του συναισθηματισμού ή και της προσωπικής του αυταρέσκειας και ναρκισσισμού. Να αρνείται δηλαδή ότι οι άνθρωποι απαρτίζονται αναπόφευκτα από κοινωνίες με κοινές αξίες, ιεραρχίες και ηθικούς κώδικες, και να δαιμονοποιεί αυτήν την ύπαρξη καθολικά, ενώ στην ουσία θα έπρεπε να καταδικάζει απλά τα ακραία φαινόμενα των συλλογικών ταυτοτήτων ή των ιδεολογιών τους.

Άμα αρνηθούμε σαν κοινωνία την ύπαρξη των συλλογικών ταυτοτήτων, τότε θα χάσουμε την ουσιαστική ρίζα των φυσιολογικών στοχασμών που απαρτίζουν και δημιουργούν την κάθε ταυτότητα, και έτσι θα μείνουμε με τις ιδεολογίες οι οποίες δεν θα μπορούν να ερμηνευθούν με στοιχεία και δεδομένα αλλά θα απαρτίζονται από απόψεις και γνώμες αθεμελίωτες, οι οποίες, ναι μεν, θα έχουν στόχο την έρευνα της πανανθρώπινης ηθικής σε ένα πλαίσιο όμως άναρχων συνθημάτων και συναισθηματικών ναρκισσιστικών κραυγών και απουσίας διαλόγου με δεδομένα και στοιχεία.

 

Leave a Comment